Van Crombrugghe Genootschap viert 160 jarig bestaan



 
Viering 160 jaar Van Crombrugghe Genootschap
Datum: zondag 15 oktober 2017 - 11:00

MEER INFO  

 

In 1857 werd het Van Crombrugghe Genootschap gesticht door een aantal leerkrachten en oud-leerlingen van het Stedelijk Onderwijs Gent. In een woelige politieke en sociale periode profileerden zij zich als tegenhanger van het Katholieke onderwijs. Nu 160 jaar later is er veel veranderd, maar met het verleggen van de focus heeft het Van Crombrugghe Genootschap een nieuwe maatschappelijke relevantie gevonden.

Het Genootschap is ontstaan in een periode waarin de officiële (stads-)scholen het monopolie van de kerk in het onderwijs probeerden te doorbreken. Gent is hierin steeds een voorloper geweest, en heeft dan ook – samen met Antwerpen – tot de dag van vandaag de rijkste traditie van gemeentelijk onderwijs. 
De stichting van het Genootschap moet bovendien gezien worden tegen de achtergrond van een aantal politieke veranderingen, zoals het einde van het unionisme en de vorming van de politieke partijen. Deze veranderingen, gecombineerd met de overgang van een agrarisch-ambachtelijke naar een industriële samenleving, gepaard gaand met de opkomst van de arbeidersbeweging en met de ontluikende Vlaamse cultuuremancipatie, zorgen midden de negentiende eeuw voor een bruisende maar tegelijk ook maatschappelijk explosieve cocktail.

Deze maatschappelijke veranderingen boden evenwel ook kansen. De tweede helft van de negentiende eeuw wordt gekenmerkt door een bloei van het verenigingsleven. Niet alleen het Van Crombrugghe, maar ook tal van andere verenigingen zagen toen in Gent het levenslicht, zoals ’t Zal Wel Gaan en het Willemsfonds.

De missie van het Genootschap in de 19de eeuw

De stichters, voornamelijk onderwijzers, bedienden en ambachtslui, m.a.w. de lagere middenklasse, waren ervan overtuigd dat de massale armoede en ellende van de lagere volksklassen enkel te verhelpen was door een betere opvoeding en kosteloos (basis-)onderwijs. Een paternalistische visie, dat wel, maar een visie die voor heel wat Gentenaars de sleutel betekende voor hun ontvoogding en de basis legde voor heel wat succesrijke carrières in het maatschappelijk leven.

Omdat de “traditionele” politieke partijen (behalve de liberale) nog moesten opgericht worden, speelden verenigingen zoals het Van Crombrugghe’s Genootschap een cruciale rol op dit vlak. We vinden in die periode dan ook heel wat bekende namen op de ledenlijsten, personen die later een belangrijke rol zouden spelen in zowel de liberale als de socialistische partij.

Toch mag niet vergeten worden dat het Genootschap in eerste instantie geen zuiver “vrijzinnig nest” was. Bij de stichters waren ook mensen die later tot de katholieke partij zouden gaan behoren. Het duurde tot de late jaren ’60 van de negentiende eeuw vooraleer het Van Crombrugghe’s Genootschap zich, vooral onder impuls van Julius Vuylsteke, tot het vrijzinnige Vlaams-liberale kamp zou bekennen. Overigens zou een deel van de meest radicaal-democratische vleugel van dat kamp later tot de socialistische beweging uitgroeien.

Bibliotheek

De eerste zorg van het toenmalige bestuur was het oprichten van een bibliotheek en een leeskabinet met nieuwsbladen en tijdschriften. Een openbare bibliotheek avant-la-lettre dus. Een grote collectie boeken werd via student Emiel Moyson geschonken door de vrijzinnige studentenclub ’t Zal Wel Gaan. Ook het (liberale) stadsbestuur en de Belgische regering deden een duit in het zakje, evenals een aantal zogenaamde “beschermleden”. Eén jaar na de oprichting, in 1858, telde de bibliotheek al meer dan 700 werken! In het Van Crombrugghe werden daarnaast geregeld voordrachten gehouden door eminente sprekers, zoals Hendrik Conscience, Julius Vuylsteke, Julius De Vigne en Eduard Douwes Dekker. Een blik op de lijst van sprekers en onderwerpen geeft meteen een idee van de filosofie waarbinnen het Genootschap zich wou profileren: vooruitstrevend, vrijzinnig, pluralistisch en van bij het ontstaan een voortrekker in de Vlaamse ontvoogdingsstrijd. Ook de toneelvereniging en later de zangvereniging van het Van Crombrugghe waren decennialang toonaangevend in het Gentse. Op initiatief van de leden werden verschillende onderafdelingen opgericht die het Genootschap een uitstraling gaf tot ver buiten Gent! Op het hoogtepunt eind negentiende eeuw telde het Genootschap bijna 1400 leden! Uitvoerige informatie over het Genootschap is te vinden in het Liberaal Archief aan het Kramersplein, waar het archief van het Van Crombrugghe Genootschap een onderkomen vindt. Meer info vindt u op www.liberaalarchief.be

Het hedendaagse Genootschap

De jaren ‘70 en ‘80 van de 20ste eeuw waren tegelijkertijd een dieptepunt en een heropleving. Het dieptepunt in de activiteiten viel niet toevallig samen met grote veranderingen in de samenleving aan het einde van de jaren ’60 en het begin van de jaren ’70. De klassieke rol van het Van Crombrugghe Genootschap werd in die periode beschouwd als “achterhaald” en vaak zelfs als “bevoogdend”.

De democratisering van de samenleving en het onderwijs, de voltooiing van een grote emancipatiegolf en de stijging van de welvaart in de gouden jaren ’60 betekenden meteen het einde van de ontvoogdingsstrijd waarin het Genootschap meer dan een eeuw lang een voortrekkersrol had gespeeld. De communautaire kwestie werd op de politieke agenda geplaatst met de eerste grote staatshervorming van 1970, toen Vlaanderen culturele autonomie kreeg. Sindsdien is de politieke rol van de socio-culturele Vlaamse verenigingen zo goed als uitgespeeld.

Daarnaast was er een “culturele revolutie”, waarin niet alleen nieuwe cultuurvormen een voedingsbodem vonden, maar over heel Vlaanderen openbare bibliotheken en culturele centra werden opgericht. Hierdoor deemsterden ook de bibliotheekwerking, de zang- en de toneelvereniging weg. De democratiseringsgolf in het onderwijs zorgde er ook voor dat studieboeken ter beschikking werden gesteld via de scholen. Ten slotte betekende ook de opkomst van de televisie een zware concurrentie voor het socio-culturele leven. In plaats van avonden door te brengen met zang, toneel of voordracht, bleef men voortaan liever knus thuis voor de buis.

Een eerbiedwaardige oude dame

Een verjonging van het bestuur en de stimulans die uitging van de viering van het 130-jarig bestaan, bliezen het Genootschap nieuw leven in. Een deel van het gebouw van de vereniging wordt momenteel gebruikt als ontmoetingsplaats voor de leden. Met een “aangepast programma”, vaak in samenwerking met bevriende en gelijkgestemde verenigingen zoals het Willemsfonds, het Vermeylenfonds en het Multatulitheater, tracht het bestuur de leden actief te betrekken bij het Genootschap.

Stilaan begint er opnieuw een bloeiend verenigingsleven te ontstaan rond het Van Crombrugghe, met geactualiseerde doelstellingen: het stimuleren van het officieel onderwijs in het algemeen en het stedelijk onderwijs in het bijzonder, het bijdragen tot het vrijzinnig verenigingsleven en het VCG zijn vroegere uitstraling als vooruitstrevend en vrijzinnig centrum teruggeven. Zo werd er onder meer jaarlijks een opstelwedstrijd georganiseerd voor de leerlingen van het officieel onderwijs.

Bron: www.vcg.be