APRIL 2019

­HENDRIK KEULEERS



   

Wie ooit een glas wijn dronk in het legendarische café Tussen Tap en Tepel in het Gentse Gewad, herinnert ongetwijfeld zaakvoerder Hendrik Keuleers. Het café bestaat niet meer, maar Keuleers woont er nog steeds. Hij zat ooit op de schoolbanken van Leopold Flam, die hem blijft inspireren tot op vandaag. Keuleers is een vrijdenker, die het vrije denken zeer letterlijk neemt. Slogans, vooral over dierenleed zoals het ritueel slachten en stierengevechten, maar evengoed over Rajoy in Spanje of de vorige paus, sieren zijn ramen. Reden genoeg voor sommigen om zijn ruiten in te gooien, de bloembakken op de grond te kieperen en om Keuleers zelfs bewusteloos te schoppen. Hij is het mikpunt van agressie, maar blijft zijn mening verdedigen.
 

EEN PORTRET



   
Zoals er stedelijke nomaden zijn, is Hendrik een stedelijke heremiet. Een vrijzinnige die zijn kritiek, ook op de vrijzinnigheid in België niet onder stoelen of banken steekt. Al is daar in zijn habitat nog maar weinig plaats voor. Hoe je een vreemdeling kan worden voor deze vreemde wereld.

Hendrik is liggend oneindig. Dit jaar zelfs twee keer: 88. Dat hij nog steeds met baard en haren in de wind door Gent fietst is ongetwijfeld te danken aan zijn eerder tengere maar pezige lijf en aan zijn eigenzinnigheid. Nog steeds ligt hij graag dwars en wellicht zal hij dat blijven doen. Want achter zijn verschijning gaan weloverwogen standpunten naar aanleiding van een lang leven met veel ervaringen schuil. Hij houdt geen blad voor zijn mond en geeft kritiek ook op dat wat hem aantrok en aantrekt: het communisme, de vrijmetselarij, de kleinburgerlijkheid, het optimisme, het revolutionaire en de zotheid van de ernst. Zijn ‘zotheid’ reflecteert immers de gekheid van deze wereld.

Je drinkt geen rode wijn ’s ochtends. ‘Le vin est rouge, sauf le matin’ zegt een Frans spreekwoord dat hij in ere houdt. Bij wijze van aperitief kraken we met z’n vieren een frisse Mâcon Chardonnay, een La Roche Vineuse in grote ballonglazen. Een aangename herinnering aan de voormalige ‘Tap en Tepel’.

FLAMBOYANTE INVLOEDEN

‘Ik ben geboren in een armoedig gezin te Halle en had het geluk school te kunnen lopen in het voormalige Koninklijk atheneum in het centrum van Brussel. Waar drie, voor mij overigens een heilig getal, leraren mij sterk gevormd en als mens beïnvloed hebben. Twee van hen ben ik blijven opzoeken, zoals je geestelijke vaders of mentoren opzoekt, leergierig en bereid tot luisteren en nadenken. De ene was mijn leraar klassieke talen van Italiaanse afkomst met een Griekse naam: Stassinopoulos. De andere was de flamboyante Leopold Flam, toen nog leraar geschiedenis in het atheneum. Later werd hij onderwijsinspecteur voor het vak geschiedenis en daarna professor filosofie aan de VUB. Als vrij- maar vooral tegendenker milderde Flam zijn kritiek niet op de naoorlogse ontwikkeling van een burgerlijke samenleving. Als gedeporteerd verzetsstrijder, Flam werd gevangengenomen in Antwerpen en via de Dossinkazerne in Mechelen getransporteerd naar het concentratiekamp Hadmersleben (Buchenwald), had hij recht van spreken. Beiden hebben ze mij als mens doen ontwaken en wakker gehouden.’

DE ONBEKENDE WAARHEID

Hendrik is net ontslagen uit wat hij een driesterren hotel noemt, het ziekenhuis, omdat hij aangevallen werd door een bacterie. Die heeft het licht in zijn priemende blik evenwel niet aangetast. Hij blijft nadenken. ‘Weten jullie hoe ik klanten antwoordde die zichzelf als koning klant bestempelden toen ik zei dat cola het enige was wat je bij mij niet kon krijgen? Leve de republiek!’ Hoewel hij de formele logica altijd heeft verafschuwd, is zijn anekdotiek logisch coherent. Hij typeert zichzelf als een homme de lettres die graag op een inexacte manier teksten leest. ‘Zo heb ik Cusanus (Nicolas van Cusa, 1401 – 1464, Duits kerkgeleerde, hervormer van de kerkadministratie en kardinaal uit de 15e eeuw, nvda) leren kennen, de geleerde van de onwetendheid, van de dubbele onwetendheid. Het tegendeel van de leugen is niet de waarheid, maar een andere leugen!’ Een van zijn geliefkoosde onderwerpen is dan ook de volgens hem nog altijd (te) ‘onbekende waarheid’ met vele gezichten.

‘Want ik dacht, mijn vader leerde mij dat tijdens de oorlog, dat communisten eerlijke mensen waren, die ook politiek ijverden voor een collectivisme van gelijke mogelijkheden voor iedereen. Hoe vaak ben ik daarin niet teleurgesteld? Sinds 1989 ben ik een wees. Mijn moeder is toen gestorven en het communisme helemaal uiteen gevallen. Ik was al veel eerder uit de KP gestapt omdat ik er geen gehoor vond met mijn wens om een Vlaamse afdeling op te richten. In mijn zoektocht naar een betere verdeling van de welvaart ben ik fundamenteer ontgoocheld. Veel illusies koester ik niet meer, de grote revolutie is immers niet voor morgen. Niemand wil het er nog over hebben en zeker de pers niet. Zo kan je toch niet anders dan een pessimist worden, zoals ook mijn goede vriend Etienne Vermeersch. Ik was nochtans ooit een optimist. Maar ik heb net als Etienne geleerd dat vooruitgang een joods-christelijke gedachte is en eigenlijk niet bestaat. Een pessimist zegt: ‘veel slechter kan het nu niet meer’. De optimist antwoordt: ‘toch, toch!’’

Hij brengt het verhaal van een man die vrij en eerlijk wilde zijn, maar toch heeft moeten liegen. Het is het verhaal van een krypto-anarchist die ondertussen lid geworden is van een sterke ondergrondse beweging, die van het vrije en persoonlijke anti-denken. Hij heeft die bereikt via een chemin des écoliers. Het is de beweging van mensen die sinds lang het katholicisme en andere dogmatismen hebben afgezworen en bekampt. Ook de cartesiaanse ratio is te beperkt om als gids te dienen bij deze zoektocht. Zoals er, naar zijn zeggen, wel meer bedevaarders carnaval organiseren om aldus de wereld op zijn kop te zetten bedient Hendrik zich ook wel eens van de tegenpool van de ratio, het intuïtieve, ervaringsgerichte denken dat zich laat leiden door gevoelens, dromen, symbolen en zogenaamde toevalligheden, die helemaal niet toevallig zijn overigens. Wil je Hendrik begrijpen dat moet je numeroloog zijn. Je moet aan cijfers betekenis toekennen. Zo staan 3, 5, 7 met stip in zijn persoonlijke legende.

MERKWAARDIGE ONTMOETING?

Tijdens ons gesprek krijgen we bezoek van een zwarte viervoeter die zich op tafel, op onze jassen neervlijt. Volgens Hendrik is hij een reïncarnatie van Anubis. Het is tevens, samen met zijn broer die ons later vervoegt, een afstammeling van Morgan, een zwervende spaniël die Hendrik jaren geleden ergens in zijn geliefde Frankrijk heeft ontmoet en daarna geadopteerd. Morgan, letterlijk ‘de ziel van de zee’, ageert nog steeds alsof hij in dit vreemde huis vol waardevol antiquariaat zijn ziel verloren heeft en ze nu wil terugvinden. Hij blaft zichzelf een plaats in ons gezelschap tot hij geaaid en geaccepteerd wordt. Het is een boodschapper die van de andere oever komt en bericht over de dood, seks en ruzie. Anubis herinnert hem aan mensen die misschien door zijn toedoen in het verkeer de dood gevonden hebben. Hendrik was tenslotte ooit betrokken bij een zwaar verkeersongeval in Frankrijk. En seks, ja seks ... Maar ruzie wint altijd, vertrouwt Hendrik ons toe. Win je het gevecht, dan heb je nog verloren omdat je ruzie hebt gemaakt.

Naar zijn zeggen was Hendrik een moederskindje, een enige zoon die zich herhaaldelijk en wellicht wild afgezet heeft tegen wat hij fascistoïde bewegingen of evoluties noemde. Hij wilde en wil nog steeds dat we er met z’n allen op vooruit te gaan. Of is hij misschien toch met de jaren een commerçant geworden. Enfin, de ratio is te beperkt om het leven te vatten.

‘Je weet wat Sovjet betekent?’ vraag hij ons nog. ‘Raad’ antwoordt hij zelf. ‘Kennen jullie dat grapje van hoe het Politbestuur werd geopend?’ De grote leider opent krachtig met ‘Raad!’ alsof hij ze gaat toespreken. ‘wat wij beslist hebben!’

Ons gesprek loopt ten einde, Anubis wordt onrustig, hij voorvoelt ons vertrek en dat zint hem niet. Ook Hendrik laat ons wat bedremmeld gaan. Deze merkwaardige ontmoeting was geen misverstand.


Willem Elias & Jean-Pierre Vanhee
 

 
Wil je de papieren versie van De Geus thuis ontvangen? klik hier voor meer informatie.