JULI 2019

BABY'S ALS AMBASSADEURS VAN EMPATHIE


©Roots of Empathy
   


Verschillen lijken onze samenleving te domineren. De recente verkiezingsuitslag bevestigt dit. Mensen die kozen voor extreemrechts ervaren andere levensbeschouwingen en culturele tradities als bedreigend. De overige 82% van de kiezers hamert op het verschil met extreemrechts. Bij die toenemende polarisatie wordt het moeilijk om elkaars menselijkheid te erkennen, om doorheen verschillen te ervaren dat mensen dezelfde dromen en behoeften delen.

 

ROOTS OF EMPATHY


   

Het besef dat je raakvlakken hebt met de ander vereist empathie of het vermogen mee te voelen met de emoties van anderen, je in te leven in hun gedachten en hier gepast op te reageren. Laat onderzoekers net daar aan de alarmbel trekken. Zo schatten Amerikaanse jongeren zichzelf in als minder empathisch en narcistischer dan vorige generaties. 

EMPATHIE OP SCHOOL

Waar een empathietekort ons maatschappelijk bracht tot een nieuwe Zwarte Zondag, leidt gebrekkige empathie op het schoolplein ertoe dat 19% van de Belgische leerlingen zegt maandelijks meerdere keren gepest te worden (OESO-rapport How much of a problem is bullying at school?). 

Elke ouder, opvoeder en leerkracht kent de kwetsuren van pestgedrag. Het raakt kinderen in de fundamenteel menselijke behoeften van inclusie en verbinding. Bovendien ontnemen pesters anderen en zichzelf de kans om in de toekomst beter samen te leven op school. Want net als rekenen en schrijven vraagt empathie vele oefenkansen. Een kind dat als slachtoffer uit de groep gestoten wordt of als pester nooit zijn eigen kwetsbaarheden deelt, mist kansen om de empathiespier te trainen. 

Hoe doorbreek je die vicieuze cirkel? Hoe voorkom je dat kinderen uitgroeien tot volwassenen die de wereld zien als een schoolplein met pesters, slachtoffers en omstaanders, waarbij de enige hoop van slachtoffers is om ooit in een andere rol te zitten? 

Psychologe Tirza Van Noorden onderzocht de effectiviteit van anti-pestprogramma’s op school. De meeste daarvan focussen op het cognitieve luik van empathie, door pesters het perspectief te laten innemen van het slachtoffer. Maar pesters missen net affectieve empathie, zegt Van Noorden. Zij voelen de pijn van hun slachtoffer niet. Een effectief beleid moet dus affectief zijn. 

In haar boek De kleine filosoof schrijft neuropsychologe Alison Gopnik dat ‘de terugkeer naar de intieme empathie van de kindertijd – dat onmiddellijke besef hoe andere mensen zich voelen – de meest succesvolle manier [kan] zijn om het gedrag van mensen te veranderen.’ Als je dit inzicht verbindt aan de aanpak van pesten op school, begrijp je hoe een schoolprogramma dat een kwetsbare baby in de klas brengt het tij doet keren bij antisociaal gedrag. Ontmoet Roots of Empathy.

BABY’S KEREN HET TIJ

Op de digitale kanalen van de Roots of Empathy-organisatie vind je vele filmpjes waarin schattige baby’s in de armen van hun ouders rondgedragen worden tijdens een kringmoment. In Rotterdam, waar het programma sinds 2017 loopt, geeft baby Mink het beste van zichzelf tijdens het welkomstlied. Mink begroet elke leerling. De kinderen maken oogcontact, sommige lachen. Baby Mink wordt met spartelende beentjes op het groene deken gelegd. De les begint. 

Roots of Empathy is een internationaal lesprogramma gebouwd op het eenvoudige maar revolutionaire idee om kinderen te laten oefenen met empathie door ze veelvuldig in contact te brengen met een klasbaby. Het werd opgericht door de Canadese sociale entrepeneur en voormalige kleuterjuf Mary Gordon. Het programma maakt van de baby een leerkracht, schrijft Gordon in Roots of Empathy: Changing the World Child by Child, omdat de liefde van baby’s grenzeloos is. Zij zijn nog blind voor maatschappelijke waardeoordelen. 

In een gesprek dat ik voerde met Gordon vertelt ze dat Roots of Empathy niet alleen draait om de baby. ‘Ik breng de hechtingsrelatie tussen ouder en kind naar scholen en laat kinderen deze relatie van dichtbij observeren. In combinatie met bezoekjes van de instructeur, waarin de kinderen alle aspecten van de ontwikkeling van de baby bespreken in relatie tot hechting, levert het hen een diep begrip op van hoe een liefdevolle relatie eruitziet. Inzicht in de emoties en emotionele signalen van de baby zet hen aan om op ontdekking te gaan in hun eigen emotionele belevingswereld en die van hun klasgenootjes’, zegt Gordon. 

Roots of Empathy is een gestandaardiseerd onderwijsprogramma, wat inhoudt dat het curriculum hetzelfde is in elk van de dertien landen waar het momenteel loopt. Onder begeleiding van een getrainde instructeur brengen de baby en zijn ouder(s) gedurende één schooljaar negen bezoekjes aan de klas, steeds gevolgd door een voor- en nabezoek van de instructeur. Tijdens die momenten werken de kinderen rond de ontwikkeling van de baby, via opdrachten die kennis en socio-emotionele vaardigheden bijbrengen. De leeftijdsgerichte curricula (van 5 tot 13 jaar) besteden aandacht aan verscheidene pijlers, van een bespreking van de verschillende temperamenten bij baby’s tot een inleiding in neurowetenschap, waarbij de kinderen leren dat het babybrein zich ten volle ontwikkelt door liefde.
 
Roots of Empathy zet in op zowel taal- als rekenvaardigheden. Zo vindt Gordon kinderliteratuur uitermate belangrijk om empathie te ontwikkelen. Ze wil dat Roots of Empathy zoveel mogelijk leerdoelen van het basisonderwijs integreert omdat ‘ik leerkrachten wil kunnen garanderen dat deelname een goede investering is van hun lestijd. Vandaar dat ik er alles aan heb gedaan om het programma te laten groeien samen met wetenschappers die de effectiviteit ervan bestuderen.’

TOT TRANEN GEROERD

Gordon vertelt over haar ontmoeting met een van de grondleggers van de hechtingstheorie in de psychologie, Allan Schore. ‘Tijdens mijn lezing zat Schore op de eerste rij. Hij huilde. Toen ik zijn echtgenote nadien vroeg wat er mis was, zei ze ‘integendeel, alles voelde juist. Hij huilde omdat jij zijn levenswerk hebt geoperationaliseerd.’ Sinds die dag is Schore een van de pleitbezorgers van Roots of Empathy. Als je zo’n wereldvermaarde psycholoog en enkele gelauwerde neurowetenschappers tot je adviesraad kan rekenen, is de toegang tot het wetenschappelijke veld verzekerd. Sindsdien gaat het hard met het onderzoek naar Roots of Empathy. Zo toonde een meta-analyse van alle studies aan dat leerlingen in klassen die het programma doorliepen meer pro-sociaal en minder agressief gedrag vertonen. Pesten neemt af. 

HOOP

Volgens Gordon werkt Roots of Empathy met een pedagogie van hoop. Vorige week vertelde een kind haar nog: ‘Niemand lachte vroeger naar mij in de klas, nu heb ik vriendjes, iedereen speelt met elkaar en ik heb ‘s ochtends geen buikpijn als ik naar school ga.’ Als leerkracht word ook ik geconfronteerd met de gevolgen van empathiegebrek. De dag na de verkiezingen barstte een leerlinge van Marokkaanse origine in tranen uit toen ik haar vroeg naar de beleving van haar eerste keer naar de stembus. Hoop las ik niet in haar ogen. 

Kinderen zijn de burgers, ouders en kiezers van morgen. Wil België dat de toekomstige generatie volwassenen de medemens met vertrouwen benadert, dan is empathie de saus en roert onderwijs mee in de pot. ‘Roots of Empathy laat kinderen elkaar beschouwen als mensen met gedeelde ervaringen, die de menselijkheid van anderen erkennen in plaats van enkel huidskleur, socio-economische achtergrond en levensbeschouwing te zien. Als wij dit empathie-idee kunnen uitbreiden naar nog meer kinderen in meer culturen, kunnen wij de cirkel van polarisatie en ontmenselijking stoppen.’ Mary Gordon en Roots of Empathy zijn welkom in België. 


Dr. Aurélie Van de Peer
  
Leerkracht gedragswetenschappen, journalist voor Charlie Magazine en verbonden aan UGent & ArtEZ University of the Arts (Arnhem) 
 

 
Wil je de papieren versie van De Geus thuis ontvangen? klik hier voor meer informatie.