JANUARI 2018

SKOPIUMSCHUIVERS


©Jacques Brouns

   

de alternatieve artistieke geschiedenis van Gent


De alternatieve artistieke geschiedenis van Gent van de laatste vijftig jaar wordt te kijk gesteld. In het najaar kon u nog de expositie over PROKA-Zwarte Zaal bezoeken in het Liberaal Archief en de tentoonstelling Skopiumschuivers in het KASK, over de haast 50-jarige geschiedenis van de Studio Skoop. Nu kunt u ook het gelijknamige boek in huis halen en genieten van de dolle jaren 1970-1982 in Gent, mét uitgebreid illustratiemateriaal.

 
De reden achter deze initiatieven is niet ver te zoeken. De initiatiefnemers hebben een belangrijk, zo niet essentieel aandeel in het bestaan of de werking ervan. Ze worden een dagje ouder en nu zijn ze nog helder bij hoofd om getuigenis af te leggen van wat ze hebben gedaan. Hun belangrijkste motief is echter dat ze niet willen dat de geschiedenis van Proka – Zwarte Zaal en Studio Skoop in de archieven verdwaalt. Een bijkomende reden is dat de nieuwe generatie alternatievelingen wel eens vraagt wat het belang is van de legendarische verhalen die de ronde doen, of waar vaak naar wordt verwezen. Beide initiatieven geven daar een prima antwoord op.

De titel van het boek verwijst naar de gedrevenheid waaruit de Studio Skoop is ontstaan en waarom die bioscoop voor ‘de andere film’ nog steeds bestaat. De drijvende kracht achter Skopiumschuivers, Paya Germonprez, geeft daar tekst en uitleg bij in het voorwoord van het boek, waaruit het volgende citaat: ‘Een mooie, wilde tijd van onvervaard ondernemen, zorgeloos plannen, van doén zonder vangnet of subsidie, waardoor een wankel cinemazaaltje kon groeien tot de Filmgebeurens die tot buiten de grenzen bekendheid kreeg.’

Een mooie, wilde tijd van onvervaard ondernemen, zorgeloos plannen, van doén zonder vangnet of subsidie

Wat verder in het voorwoord verwijst ze naar de kring van mensen die zich stortten in een onvervaarde onderneming, die door de toenmalige bourgeoisie als krankzinnig werd gestempeld en door de overheid in zijn aanloop en beginperiode vaak werd geboycot.
 

SCHITTERENDE BIJNAAM

Ze heeft die kring in wezen bedankt door hen met naam en faam te noemen in het boek en op de tentoonstelling te tonen. De schitterende bijnaam, by the way, werd door Ben ter Elst gemunt als aanspreektitel voor de lezers van het tweemaandelijks tijdschrift: Skopiumschuivers. Op hun beurt hebben deze mensen Paya Germonprez bedankt door belangeloos aan het dubbelinitiatief mee te werken. Onder meer Herman Balthazar, Jean Paul Van Bendegem, Michiel Hendryckx, Stefan Hertmans, Dirk Liefooghe, Guido Van Meir, Alain Platel en Ronny Pede.

   
Allemaal namen van mannen. Niet dat er geen vrouwen aan de wieg (!) stonden, maar zoals dat indertijd het geval was – en vaak is dat nog steeds zo – werkten zij in de marge. Wat niet mag onderschat worden. Net zoals bijkomende factoren is de marge vaak het oord waar problemen opgelost worden. Zonder de marge zouden heel wat ideeën dromen blijven. Opnieuw Paya Germonprez om dit te staven, met een citaat uit een artikel over de stamvader van de Studio Skoop, Ben ter Elst: ‘Ben liet snel veel dingen aan mij over. Hij maakte lijstjes van dingen die moesten gedaan worden (meestal alles wat hijzelf niet graag deed) en die gaf hij me voor hij vertrok om in het buitenland films te gaan halen of bij brocanteurs te zoeken. De school interesseerde mij niet meer, en er was genoeg te doen in de Skoop.’
   

GROTE INVLOED

De lezer wordt geconfronteerd met de woestheid van de jaren zeventig, met bekende Vlamingen die in hun studentenjaren avonturiers en ontdekkingsreizigers waren, maar ook met de filmgeschiedenis. Heel wat van wat men noemt ‘de betere films’ die nu gemaakt worden zijn schatplichtig aan de filmmakers van de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Het boek wijst terecht op een gebeurtenis die met de jaren is uitgegroeid tot het instituut Film Fest Gent. Het merendeel van de bezoekers van het belangrijkste filmfestival van de Lage Landen weet niet dat dit festival geboren en opgegroeid is in de Studio Skoop. De eerste editie – indertijd nog het Internationaal Filmgebeuren Gent – vond plaats in 1974. Op de affiche namen die slechts in hoofdletters en vet geschreven kunnen worden: ANDY WARHOL, HANS-JÜRGEN SYBERBERG, ANDREJ TARKOVSKY, MARCO FERRERI, RAINER W. FASSBINDER. Filmjournalist Jan Temmerman heeft in het boek een prachtig ‘In Memoriam’ geschreven over deze eerste editie.

 

De lezer van het boek wordt geconfronteerd met de woestheid van de jaren zeventig


Het boek is te koop in Studio Skoop, bij de betere boekhandel, maar ook in het Stadsmuseum Gent (STAM). Terecht. De nog steeds bestaande Studio Skoop is niet enkel een belangrijk initiatief geweest om liefliefhebbers tot cinefielen om te turnen; het is bovendien een van de wortels van wat Gent als stad nu is: een toevluchtsoord voor ontelbaar veel West-Vlamingen die er de laatste vijftig jaar zijn toegestroomd en nog blijven toestromen. Hun invloed is en was bepalend op het vredelievend gedrag van Gent en zijn culturen.

 

De nog steeds bestaande Studio Skoop is niet enkel een belangrijk initiatief geweest om liefliefhebbers tot cinefielen om te turnen; het is bovendien een van de wortels van wat Gent als stad nu is


In de huidige Studio Skoop – met als uitbater Walter Vander Cruysse – hangen foto’s uit legendarische films. Ze werden gemaakt door Guido De Leeuw, die begon als fotograaf en nu dé man is van de Gentse Feesten/Trefpunt. Waarmee maar weer eens wordt aangetoond hoe sterk historisch-culturele initiatieven met elkaar verweven zijn.
 

VOLKSVERHEFFING

Een dagje Gent? Koop het boek, bezoek de stad en sluit af met een film in de Studio Skoop. Er zijn er altijd wel een paar die in het strikt commerciële circuit nooit te zien zijn. Kortom, zulk een dag is volksverheffing. En daar was het de bouwers van de Studio Skoop in aanvang om te doen. Al had het niet die naam … en maar goed ook. Hij doet te veel denken aan IJzertorens en vlaggengezwaai. En daar was het Ben, Paya en co. nu net niet om te doen.

 
Guido Lauwaert
Dit artikel verscheen eerder in Doorbraak (oktober 2017)

   
Paya Germonprez (samenstelling), Skopiumschuivers. Uitgeverij: Snoeck Publishers, 2017, 284 p., ISBN 9789461614308
   
 
Wil je de papieren versie van De Geus thuis ontvangen? klik hier voor meer informatie.