JANUARI 2018

HOW TO CREATE A VEGAN WORLD


©Dieter Telemans

   

DE MORELE REVOLUTIE BERAAMD

Ik herinner me dat we vijftien jaar geleden allemaal een beetje raar keken naar die ene vegetariër in de klas. Nu is het bijna niet meer weg te denken uit onze maatschappij. In het Westen althans, en ook maar in bepaalde kringen, laat ons daar niet flauw over doen. Maar toch, de no-meatbeweging is vandaag zo ver gevorderd dat je perfect een boek kunt schrijven waarin duidelijk uitgelegd staat wat de ideale strategie is om een veganistische wereld te creëren. In How to create a vegan world gaat Tobias Leenaert intern de discussie aan over hoe je veganisme het best aan de man brengt.

 
De titel zegt het zelf. How to create a vegan world geeft vegetariërs en veganisten alle tools die ze nodig hebben om dierenleed uit de wereld te helpen. Daarbij hanteert Tobias Leenaert een toenaderend idioom. In de veganistische beweging heerst namelijk vaak idealisme boven pragmatisme, wat voor vijandigheid zorgt tegenover vleeseters (of steakholders zoals Leenaert ze in zijn boek noemt) en omgekeerd. EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief), de vegetarische organisatie waarvan Leenaert mee aan de basis stond, is hét voorbeeld van de pragmatische aanpak. In plaats van te moraliseren is men beginnen focussen op het kookgedrag. Daarmee wil EVA aantonen dat het perfect mogelijk is om lekker vegetarisch te koken. Maar zo’n aanpak gaat niet zonder kritiek.

 
‘EVA krijgt soms de kritiek van binnenin dat ze te luchtig bezig zijn en niet genoeg naar het ultieme doel willen werken’, aldus Leenaert. ‘Daar is dit boek eigenlijk een antwoord op.’

En dat die toenadering naar steakholders wel degelijk werkt, bewijst alle persaandacht.

   
‘Ik had nooit gedacht dat een buitenstaander mijn boek zou lezen, maar ik heb ondertussen interviews gedaan met de meeste kranten in België en Nederland en blijkbaar vinden ze het standpunt van een veganist die zelf kritisch naar de beweging kijkt wel interessant. Misschien vindt men het leuk dat ik het schuldgevoel wat wegneem en dan vraag ik mij soms af of het wel goed is dat ik dat doe. Het is vooral de bedoeling om het onderwerp wat te deporaliseren en te tonen dat je niet alles van de eerste keer moet opgeven.’

 

Het is vooral de bedoeling om het onderwerp wat te deporaliseren en te tonen dat je niet alles van de eerste keer moet opgeven


En daar komt uit de beweging dus het meeste kritiek op. Idealisten houden niet van tussenstappen. Maar de kortste afstand tussen twee punten is niet altijd een rechte lijn.
 

HET DIERENARGUMENT

In je boek schrijf je dat het ‘dierenargument’ eigenlijk het enige valabele argument is voor een veganistische wereld. Zijn er niet nog een heleboel andere terechte motieven?
Inderdaad, maar er is geen enkel ander argument dat zou leiden tot nulconsumptie van vlees. Alleen als je gelooft dat je het recht niet hebt om dieren te gebruiken voor je plezier, is nulconsumptie de enige optie. Als je het bijvoorbeeld om ecologische doelen doet, dan kun jij perfect één keer in de week vlees eten als het lokaal en ecologisch gekweekt wordt.

 
De veganistische beweging krijgt vaak het verwijt dat het een luxefenomeen is.
Mijn antwoord is dan altijd ja, juist daarom moeten we het doen. De beweging staat sowieso het sterkst in westerse landen en ik denk dat we moeten aanvaarden dat we in de rest van de wereld niet dezelfde tijdslijn moeten hanteren. Dat is een beetje zoals CO2, we willen dat alle landen hun CO2 reduceren maar ontwikkelingslanden kunnen daar vaak niet in mee. Dan werkt het niet om zomaar een limiet op te leggen. We kunnen dus moeilijk tegen sommige landen zeggen dat ze nu moeten stoppen met vlees eten terwijl ze bijvoorbeeld met een hongersnood kampen.

   
Daarnaast kun je bepaalde dingen wel verwachten. Er ontstaan constant nieuwe technologieën. Zo krijgen we binnenkort bijvoorbeeld clean meat (Vlees dat geproduceerd wordt op basis van celculturen zonder dat er dieren aan te pas komen nvdr). Dat kan er wel voor zorgen dat het speelveld wat gelijker wordt gemaakt en dat het voor hun ook makkelijker zal worden om die overstap te maken.

   
Je hebt soms het fenomeen van leapfrogging. Dat wil zeggen dat je een stadium overslaat. Een vaste telefoon is er in vele Afrikaanse landen niet geweest, zij zijn direct naar mobiel overgeschakeld.
   

CLEAN MEAT

Kweekvlees, of clean meat is een fenomeen dat plots wel wat media-aandacht krijgt. Hoe sta jij daar tegenover?
Zeer positief! Er zijn veganisten die ook dat als niet-veganistisch beschouwen maar ik zie daar geen graten in. Er zijn nu wel nog een aantal technologische en ethische uitdagingen aan verbonden die we nog moeten zien op te lossen. Het wordt momenteel met serum van dierenbloed gekweekt, maar dat zal veranderen. Men weet natuurlijk ook dat het geen zin heeft dat we die clean-meatcellen moeten doen groeien met bloed van dode dieren. Daar schiet je uiteraard het doel mee voorbij. Maar er zijn ondertussen alternatieve serums die onderzocht worden. En het zal niet meer zo lang duren vooraleer clean meat volledig clean is.

   
Ik denk trouwens dat dit een van de meest baanbrekende ontwikkelingen zal zijn voor de toekomst van ons eetgedrag. Kweekvlees zal waarschijnlijk de morele revolutie in gang zetten.

 

Kweekvlees zal waarschijnlijk de morele revolutie in gang zetten

Hoe sta je eigenlijk tegenover veganisme tijdens de opvoeding? Er duikt hier en daar wel eens een rechtszaak op van mensen die veroordeeld zijn omdat ze hun kinderen geen degelijke voeding geven.
Ik denk dat we in België een beetje achterop hinken op dat gebied. Er zijn al verschillende grote gezondheidsorganisaties die uitdragen dat het perfect mogelijk is om kinderen veganistisch op te voeden. Er wordt altijd gekeken naar randgevallen, mensen die veganisme op een heel rare manier beleven. Zij hangen ook vaak de alternatieve geneeskunde aan en dat wordt dan over één kam geschoren. Er wordt nu een officieel standpunt ontwikkeld waarbij het ontraden wordt om veganist te zijn onder de zestien jaar. Dat is volgens mij een zeer slechte zaak want dat gaat alleen maar de kloof tussen dokters en patiënten vergroten. Overtuigde veganisten gaan hun kinderen toch veganistisch opvoeden en dan zullen ze misschien niet meer naar de dokter willen gaan.

 
Je moet natuurlijk ook bewust omgaan met je voeding. Mensen die al jarenlang veganist zijn, weten meestal hoe ze een kind op een correcte manier moeten voeden. Je moet altijd voorzichtig zijn. Het zou natuurlijk ook al geweldig zijn mocht er een compromis gevonden worden waarbij de medische wereld zegt, het is oké als je je kind twee keer in de week niet veganistisch laat eten.  

Mensen die al jarenlang veganist zijn, weten meestal hoe ze een kind op een correcte manier moeten voeden

EIEREN UIT DE TUIN

Veganisten eten geen dierlijke producten. Ook als het dier er niet voor moet lijden. Ik zie er persoonlijk geen graten in om de eieren van mijn eigen goedverzorgde kippen te eten.
‘Het komt van dieren dus we eten het niet’, is een bruikbare heuristiek maar als je ze echt analyseert, is ze vaak te simpel. Ik heb weinig problemen met de eieren uit je tuin. Ik ga ze zelf niet eten, omdat ik wil kunnen aantonen dat het zonder kan. We hebben niet allemaal die luxe van kippen in de tuin dus de eierconsumptie zou globaal zeer drastisch moeten verminderen.

 
Ik geloof ook, als ik van een vegan world spreek, dat er een aantal symbiotische relaties kunnen bestaan. Als je de wol van een schaap neemt en in ruil daarvoor geef je het verzorging en eten, dan zie ik geen probleem. Ik ben daar niet zo dogmatisch in. Maar daarvoor krijg ik dus veel kritiek over me heen uit veganistische hoek. Men wijkt tenslotte niet graag af van een definitie.

 

‘Het komt van dieren dus we eten het niet’ is een bruikbare heuristiek, maar als je ze echt analyseert, vaak te simpel

Veel mensen zijn ideologisch al overtuigd maar vinden de overstap van vlees naar veggie of vegan ontzettend moeilijk. Heb je tips?
Ik zou mensen aanraden om bijvoorbeeld met thuisveganisme te beginnen. Op verplaatsing ben je dan wat soepeler. Dan doe je bij wijze van spreken 99 procent van het werk en dat laatste procent zal het verschil ook niet maken. Veel mensen maken er ook hun identiteit van. Het nadeel daarvan is dat als je ooit eens een uitzondering maakt, de kans groot is dat je je identiteit verliest en alles maar meteen weer laat vallen. In die zin is het soms veiliger om een identiteit te hebben waarbij een aantal uitzonderingen ingebouwd zijn. Maar dat hangt natuurlijk af van je persoonlijkheid.

 
Veganisten uit ecologische overtuiging kampen er vaak mee dat hun voeding een grote ecologische voetafdruk nalaat, denk maar aan avocado’s en quinoa uit Zuid-Amerika. Is het dan niet belangrijk om naar het grotere probleem te kijken dan het gebruik van dierlijke producten alleen?
Voor mij is het dierenprobleem het grootste zonder meer. Als je kijkt naar de schaal: 60 à 70 miljard dieren, vissen niet meegerekend, dan is dat de grootste, door mensen veroorzaakte bron van lijden in de wereld. Ik denk dat het de grootste imperatief is om dat op te lossen. Als daar economische problemen mee gepaard gaan, dan moeten we die in tweede instantie ook oplossen.

   
Ik denk dat de meeste mensen wel tot de conclusie kunnen komen dat lijden in het algemeen moet verminderd worden. En als je dan kunt aanvaarden dat een dier evenzeer kan lijden, dan wordt het duidelijk dat de mensheid een reusachtige misdaad aan het begaan is.

 

Ik denk dat de meeste mensen wel tot de conclusie kunnen komen dat lijden in het algemeen moet verminderd worden

Tegen mensen die al veganist zijn durf ik zeggen dat er nog andere dingen zijn waar je ook op kunt letten maar ik geef dat niet mee als algemene tip. Als je daar allemaal rekening mee moet houden; veganistisch, fairtrade, gezond, lokaal, seizoensgebonden, bio, suikervrij … dan is dat een hele zware boterham.

Daarnaast moet je ook weten dat het niet zo simpel is als ‘het komt van ver, dus het is niet goed’. Voedselkilometers tellen bijvoorbeeld veel minder mee als ze per schip vervoerd worden in plaats van per vliegtuig. In het algemeen betreft de afstand maar 10 procent van de levenscyclus van een product. De productie zelf is veel belangrijker: grond, water ... Dus het kan zijn dat een product uit Zuid-Amerika veel ecologischer is dan als het hier zou gekweekt worden. Maar dat is natuurlijk altijd case by case te bekijken.

WILD ANIMAL SUFFERING

In je boek schrijf je ook dat het voor een dier niet uitmaakt vanwaar de pijn komt. Wat dus met dierenleed binnen de natuur?
Dat klopt, een dier maakt geen onderscheid waar de pijn vandaan komt. Als een konijn sterft door een ziekte of door een kogel, dat maakt voor hem weinig uit. Het kan zelfs zijn dat het door de jager minder pijnlijk is dan door een lang aanslepende ziekte. Dat is een nieuw domein binnen de dierenrechtenwereld, het domein van wild animal suffering. De meeste buitenstaanders zullen waarschijnlijk denken dat we getikt zijn. Maar filosofisch gezien vind ik het een zeer interessante problematiek, die ook zeer veel steek houdt.

 

Een dier maakt geen onderscheid waar de pijn vandaan komt, als een konijn sterft door een ziekte of door een kogel, dat maakt voor hem weinig uit


Wild animal suffering, leg eens uit.
Het is veel te simpel om te zeggen dat als wij het niet veroorzaken, we er dus ook niets aan moeten doen. Als we lijden kunnen stoppen dan is het goed om dat ook daadwerkelijk te doen. Als we tegen dierenleed zijn, maakt het eigenlijk niet uit wie leed veroorzaakt. Het is niet dat we gewoon onze eigen troep gaan opkuisen en zeggen, laat ze nu maar doen. Stel dat we nu een planeet ontdekken en we zien daar wezens die enorm aan het lijden zijn. Als we kunnen helpen dan lijkt het mij toch dat het ethisch juist is om dat ook effectief te doen.

 
Natuurlijk, zolang je niet zeker bent van wat je ingrepen zullen veroorzaken, heb je een ethisch probleem. Maar de meeste mensen zullen ook gewoon helpen als ze een lijdend dier aan de kant van de weg zien. Om dat structureel te doen is nog iets anders. Maar structureel is uiteindelijk maar een optelsom van alle individuele acties.

   
Mij lijkt ingrijpen in de natuur toch nog een zwaardere discussie waard dan louter het lijden van het dier te willen stoppen. Wat als ik een konijn red van een wolf, dan leeft het konijn wel maar kan de wolf niet eten.
Predatoren vormen daarin natuurlijk het moeilijkste dilemma. Ik zou liever een wereld hebben waarin er geen roofdieren rondlopen. Dat lijkt mij gewoon een heel primitief gegeven, dat één leven mag bestaan doordat hij het andere moet doden. Ik kan mij voorstellen dat binnen een verre toekomst daar wel oplossingen voor gevonden zullen worden, dat er meer vreedzame manieren worden gevonden om onze natuur te organiseren.

   
Maar dat is voor de verre toekomst. Voor ons is dat momenteel eigenlijk gewoon intellectueel vermaak. Maar ik vind het iets heel moois om naartoe te werken. Ook al kunnen we op dit moment niet veel doen, ik denk dat we in de toekomst toegang zullen hebben tot betere technologie om eraan te werken. Er worden al wel dingen gedaan. In bepaalde nationale parken wordt er aan contraceptie gedaan in plaats van dieren te doden als er te veel zijn.
   

DE MENS ALS VLEESETER

Het vegetarisme heeft in de afgelopen decennia een hele evolutie doorgemaakt, van onbekend tot een beetje vreemd tot algemeen aanvaard. Wat is de volgende stap?
Ik denk dat het alsmaar meer de norm gaat worden. Het zal vaker gebeuren dat er op recepties enkel vegetarisch eten geserveerd wordt. Meer en meer veganistische restaurants zullen de kop opsteken. Het zal waarschijnlijk niet meer zo lang duren totdat de vegetarische optie de standaardoptie zal worden. Dat hangt er natuurlijk vanaf in welke kringen je vertoeft. In Schuiferskappelle moet je niet hopen op veel vegetarische opties, dus het is makkelijk om er een vertekend beeld van te krijgen.

 

Het zal waarschijnlijk niet meer zo lang duren totdat de vegetarische optie de standaardoptie zal worden

Eén van de argumenten die je het vaakst hoort is dat een mens nu eenmaal van nature uit een vleeseter is. Wat zeg jij daarop?
Dat dat er eigenlijk niet toe doet. Ten eerste, wat bedoel je ermee? Dat we het altijd al gedaan hebben of dat we de biologische aanleg hebben om vlees te eten? Over beide punten kan gediscussieerd worden, maar het enige dat echt telt is dat we vandaag perfect zonder vlees kunnen overleven en dat we merken dat vlees eten een zeer nefaste invloed heeft op vele gebieden. Dus als je het kunt vermijden vandaag, dan is het voor mij niet zo relevant wat we vroeger gedaan hebben.

 
Philipp Kocks
   
 
Wil je de papieren versie van De Geus thuis ontvangen? klik hier voor meer informatie.